‘Eerste bak’ in bakoven Groenendaal

Heemkunde, · Categorieën: Uncategorized

Tegenover het bosmuseum Jan van Ruusbroec te Groenendaal staat een bakhuis daterend van het einde van de 18° Eeuw. De bakoven, die hoorde bij het bakhuis, werd doorheen de jaren afgebroken. In 2019 vatten leden van onze heemkundige kring en vrijwilligers van Natuurpunt CVN en NGZ het idee op om te ijveren voor de restauratie van bakhuis en bakoven. Het gebouw heeft immers een belangrijke historische waarde en de oven biedt de mogelijkheid om met bezoekers te werken rond oude technieken en de verhouding tussen voedselproductie en behoud van biodiversiteit.
Het agentschap voor Natuur en Bos, eigenaar van het bakhuis, zocht en vond de middelen voor de restauratie van de bakoven.

De eerste steenlegging vond plaats op Open Monumentendag 2019, in aanwezigheid van burgemeester Tim Vandenput. Sinds augustus 2020 is de oven een feit en nu zondag 18 oktober, op de Dag van het Zoniënwoud, zal er voor de eerste keer gebakken worden. De ovenbouwers vertellen je, tijdens het stoken en bakken, graag meer over de bouw van de oven. Ook de kring zal met een kleine tentoonstelling aanwezig zijn.


Vooraf inschrijven is verplicht (max. 10 bezoekers per sessie).

Sessie 1: van 10 tot 10.30 uur. Klik hier om in te schrijven.

Sessie 2: van 10.40 tot 11.10 uur. Klik hier om in te schrijven.

Sessie 3: van 11.10 tot 11.40 uur. Klik hier om in te schrijven.

Sessie 4: van 13 tot 13.30 uur. Klik hier om in te schrijven.

Sessie 5: van 13.35 tot 14.05 uur. Klik hier om in te schrijven.

Sessie 6: van 14.05 tot 14.35 uur. Klik hier om in te schrijven.

Sessie 7: van 14.35 tot 15.05 uur. Klik hier om in te schrijven.

‘Geluk bij een ongeluk’

Heemkunde, · Categorieën: Nieuwsberichten

De bronzen plaat met de afbeelding van de priorij van Groenendaal, op de oriëntatietafel bij het kasteel van Groenendaal, is verdwenen. Dat stelde Patrick Huvenne, regiobeheerder van het Agentschap voor Natuur en Bos, vorige zondag vast. De woensdag ervoor was ze er nog. De heemkundige kring vreesde al lang dat dit vroeg of laat zou gebeuren.

De maquetteplaat werd in september 1986 ingehuldigd ter gelegenheid van het Druivenfestival. De gipsen mal van deze plaat werd in het voormalige heemkundig museum in de kasteelhoeve geëxposeerd en bij de sluiting ervan door de gemeente naar een opbergruimte overgebracht. Daar bleef ze gelukkig goed bewaard, wat het zoeken van een alternatief voor de gestolen bronzen plaat aanzienlijk zal vergemakkelijken.

Tentoonstelling: ‘Tweeluik’

Heemkunde, · Categorieën: Nieuwsberichten

Vr 18 september, 10-12 uur en 14-17 uur
Za 19 september, 14-17 uur
Zo 20 september, 11-17 uur
Sint-Clemenskerk

Toegang gratis

Onze kring zet samen met de parochieploeg twee kleine tentoonstellingen op in de kerk.

Een eerste luik toont enkele documenten, voornamelijk uit het kerkarchief, die betrekking hebben op epidemieën in Hoeilaart in vroegere tijden. Pestepidemieën onder het Ancien Regime en de verschillende uitbraken van cholera in de 19e eeuw, die meer dan 200 slachtoffers maakte in het dorp. Een uitgebreid artikel hierover is te vinden in Zoniën, het heemkundig tijdschrift van de Druivenstreek.

Het tweede luik toont een aangenamer aspect van ons dorp. In de jaren ’70 van vorige eeuw penseelde Emile Biesemans uit Watermaal-Bosvoorde meerdere plekken in ons dorp. Zijn aquarellen kwamen dit jaar terecht in het gemeentearchief en vormen de basis voor de kalender die de Koninklijke Heemkundige Kring in petto heeft voor 2021.

Er wordt na lange tijd eveneens een waardevol schilderij tentoongesteld. Het werk met als thema Sint-Clemens doet een waterbron ontspringen, is 3 meter hoog en 1,5 meter breed en dateert van rond 1700. Het was het altaarstuk van de vroegere gotische kerk. Het gigantische werk werd als eindwerk in de Academie van Anderlecht door Stefaan Bockstal gerestaureerd. We spreken algauw van 1600 werkuren; een echt monnikenwerk. Met wat geluk kun je die dagen de restaurateur zelf ter plaatse ontmoeten om je hierover wat meer uitleg te geven!


Wie kent dit schilderij?

Heemkunde, · Categorieën: Gezocht

Wij zijn op zoek naar meer informatie over een schilderij waarvan de foto werd afgedrukt in het boek ‘Geschiedenis van Hoeilaart’, verschenen naar aanleiding van de viering van 100 jaar Sint-Clemenskerk in 1974. De legende bij de foto is: Hoeilaart – De Kar(r)berg rond 1880.

Uitgebreider informatie dan het onderschrift is ons niet bekend. We beschikken enkel over een zwart/wit afbeelding, genomen met de middelen van bijna 50 jaar geleden.

Afgaand op de titel, denkt men het hoger gelegen gedeelte van de Karrenbergstraat te zien, ter hoogte van het kasteeltje waar vroeger het meisjesinternaat was gevestigd.

Maar dankzij een gouden tip van Erik Plastria herkent men het afgebeelde gebouw als de toenmalige Brasserie Jean Vanderveken in de Ildefons Vandammestraat, zoals afgebeeld op onderstaande foto.

Het zicht is genomen in de richting van de spoorweg, die nauwelijks waar te nemen is. Destijds was er enkel een eenvoudige overweg aangelegd waarvan een rechtopstaande slagboom op de afbeelding zichtbaar is. De spoorwegbrug is pas later gebouwd.

Alle informatie over dit schilderij is meer dan welkom. Wie zou de schilder zijn en wordt dit schilderij bewaard bij een Hoeilaartse eigenaar? Laat het weten via het contactformulier.

Bakhuis in Groenendaal krijgt traditionele houtoven

Heemkunde, · Categorieën: Nieuwsberichten
De bakoven in opbouw, aan de achterzijde van het bakhuis

In Groenendaal zijn ambachtelijke ovenbouwers momenteel volop bezig de destijds verdwenen stenen oven opnieuw op te bouwen aan de achterzijde van het bakhuis.

Dit oude bakhuis was tot nu toe een verlaten gebouw, verscholen tussen de struiken op de helling aan de ingang van het bosmuseum Jan van Ruusbroec. Alhoewel het een bescheiden gebouw is, heeft het een erfgoedwaarde: het werd immers rond 1778 samen met vierkantshoeve gebouwd ter vervanging van de oude hoevegedeelten gelegen aan de ingang van de oorspronkelijke priorij.

Het bakhuis met zijn oven en toegangstrappen zijn zichtbaar op een plan uit 1784 waarop de priorij, de hoeve, de vijvers en de landerijen werden getekend naar aanleiding van de opheffing en ontruiming van de priorij.

Ten gevolge de intensieve functie van bakhuizen, zijn ze aan snel verval onderhevig. Het bakhuis in Groenendaal werd dan ook meermaals hersteld.Onder meer in 1881 was het bakhuis in een zeer vervallen toestand. Volgens de bestekken dienden de oven, de ovenmond, het dak en de muren toen hersteld te worden. Er werden ook nieuwe Boomse tegels gelegd.

Nadien verloor het bakhuis zijn oorspronkelijke functie en werd het omgebouwd tot een woning voor een ploegbaas van het domein Waters en Bossen, vermoedelijk na de Eerste Wereldoorlog. Waarschijnlijk werd tijdens deze werken de bakoven afgebroken. Resten van de fundering ervan werden teruggevonden tijdens opgravingen in de nazomer van 2019.

Na overleg met de heemkundige kring van Hoeilaart besloot het Agentschap Natuur en Bos budgetten vrij te maken om de bakoven terug op te bouwen.

Al snel kwam er het idee om aan deze bakoven een maatschappelijke functie te koppelen en in te schakelen in de educatieve werking van het bosmuseum, gerund door CVN-Natuurpunt (Centrum Voor Natuur- en milieueducatie).

Een bakoven verbindt mensen met elkaar en ook met het ambacht, de natuur en met het thema voeding. Dit project kadert dan ook in de uitbouw van Groenendaal tot een van de voornaamste onthaalpoorten van het Zoniënwoud en kreeg de steun van de gemeente Hoeilaart en NGZ (de gidsenvereniging Natuurgroepering Zoniënwoud).

Tijdens Openmonumentendag in 2019 werd door burgemeester Tim Vandenput en Patrick Huvenne van het Agentschap Natuur en Bos de figuurlijke eerste steen gelegd van de nieuwe oven.

Pas over drie maanden, wanneer de oven volledig droog is, zal er voor het eerst in gestookt kunnen worden. Dus nog even wachten voordat er brood kan gebakken worden en er workshops broodbakken kunnen georganiseerd worden in Groenendaal.

Stefaan Bockstal

‘Zoniën’ in nieuw kleedje

Heemkunde, · Categorieën: Nieuwsberichten

‘Zoniën’, het driemaandelijks tijdschrift dat we samen met de heemkundige kring van Overijse uitgeven, kreeg een opfrisbeurt. Dit eerste nummer van 2020 (44e jaargang!) verscheen in een nieuwe, veelkleurige layout.

Twee artikels komen uit onze kring:

Interesse om het tijdschrift ook te ontvangen? Word dan lid van onze kring! Lees in de groene kolom rechts hoe dat kan.

Wie zijn deze voetballers?

Heemkunde, · Categorieën: Gezocht

Foto ref. B-6642
Herkent u deze ploeg van ‘Hooger Op’? Kent u de namen van deze spelers? Wanneer werd de foto genomen? Alle informatie is welkom bij de kring. Klik hier om contact op te nemen.

Boek nog te koop!

Heemkunde, · Categorieën: Nieuwsberichten

Het boek Felix Sohie, van serrist tot kapitalistgeschreven door Michel Erkens, is nog steeds verkrijgbaar. Het kan aangekocht worden op volgende plaatsen:

Balie GC Felix Sohie (naast de Bib)
Gemeenteplein 39
1560 Hoeilaart
Openingsuren: klik hier.

Druiven Van Camp
Joseph Kumpsstraat 33
1560 Hoeilaart
Openingsuren: klik hier.

Standaard Boekhandel Overijse
Stationsstraat 15
3090 Overijse
Openingsuren: klik hier.

Gemeentelijk- en heemkundig archief in het kasteel-gemeentehuis
Toegang via ingang administratie
Jan van Ruusbroecpark
1560 Hoeilaart
Openingsuren: donderdagavond van 20 uur tot 22 uur.

Felix Sohie, van serrist tot kapitalist

Heemkunde, · Categorieën: Nieuwsberichten

Nieuw boek van Michel Erkens, naar aanleiding van het Sohie-jaar

Over de start van de druiventeelt onder glas werd reeds heel wat geschreven nochtans blijken sommige bronnen nog bijkomende relevante informatie te bevatten. Bij de start van een musical over Felix Sohie werd door de bezieler ervan, Jan Van Assche, de vraag gesteld naar gegevens om de verschillende scènes te stofferen. Het was de aanleiding om op zoek te gaan naar extra aanvullend materiaal om de start en de opgang van de druiventeelt onder glas verder te documenteren.
De familie Sohie heeft onder meer in notarisarchieven heel wat sporen nagelaten, daarnaast hebben rechtstreekse nazaten van Felix Sohie en zijn broer Frans ook heel wat van hun fotografisch materiaal laten inscannen door de Koninklijke Heemkundige Kring “Het Glazen Dorp”. Dit alles werd samengelegd en zo kon de geschiedenis van de familie in een nieuwe vorm worden geschreven waarbij ook aandacht gaat naar andere personen uit hun omgeving: onderwijzer Pieter-Joseph Deveen, Amédée Deleau, de schoonvader van Felix Sohie, mevrouw Puttaert die hen een grote lening verstrekte, Frans Pay die hen grond verkocht, Georges Buquet, de eerste koper van hun primeurfruit. De uitbreiding van hun bedrijf op Solheide en Welriekende en hun vertrek uit Hoeilaart naar Brussel wanneer de volgende generatie het overneemt komt aan bod. Hoewel het niet mogelijk is volledig zicht te krijgen op het vermogen van de familie laten sommige documenten toch toe een tip van de financiële sluier op te lichten. Het is de eerste generatie inderdaad voor de wind gegaan.
In een tweede deel wordt ingegaan op elk van de negen kinderen die in het gezin van Wijnand Sohie en Suzanna Sterckx geboren werden en de volwassen leeftijd bereikten. Niet alleen de drie broers die met de teelt begonnen, maar ook hun broer die pas later met de bouw van serres begon en hun zussen. Ook van hun kinderen wordt, wanneer documentatie het toelaat, kort de levensloop geschetst.
Het boek, geschreven door Michel Erkens, omvat in totaal 25 hoofdstukken gespreid over 250 bladzijden geïllustreerd met een 200-tal foto’s en plannen. Daarnaast zijn er ook twee bijlagen: een genealogie van de familie Sohie, aan de hand van de verschillende gegevens, samengesteld door Bob Walkiers, en een Sohie-bibliografie, alsook een index met de namen die in het boek voorkomen. Dat brengt het totaal op 300 pagina’s. Het boek kost 27 euro en zal te koop zijn tijdens “Felix, de tentoonstelling, een tentoonstelling over de familie Sohie die de kring organiseert op het kasteel-gemeentehuis van zaterdag 23 november tot en met maandag 2 december telkens van 14 tot 18 uur, alsook na de opvoeringen van “Felix, de musical”.

Studieboek van Felix Sohie onthult de kiem van het ontstaan van de druiventeelt in onze streek

Heemkunde, · Categorieën: Document in de kijker

De Koninklijke Heemkundige Kring mocht vorige week (16 september) een studieboek dat ooit in het bezit was van Felix Sohie, in ontvangst nemen. Het werd ons geschonken door Mimi en Herman Devyver–Loits, waarvoor van harte dank. Het werd ooit overhandigd aan Jean Martin Van Vaerenbergh, secretaris van het Syndicaat der Belgische Druivenkweekers en vervolgens in de familie bewaard. Daarnaast werden ook enkele afzonderlijke documenten overhandigd zoals bijvoorbeeld. telegrammen in verband met een tentoonstelling van fruit, waaronder druiven, in Sint-Petersburg in 1894.
Het is een Franstalig werk van de hand van dhr. de Bavay. De titel luidt: “Traité théorique et pratique de la taille des arbres fruitiers”, uitgegeven in 1850 en gebruikt in de tuinbouwschool van Vilvoorde die tijdens de beginjaren op het domein van dhr. de Bavay gevestigd was. Vooraan heeft Felix Sohie zijn exemplaar voorzien van zijn handtekening.
Binnenin is het erg interessant. Er staat o.a. een kleine schets van een griffelwijze en ook de snoeiwijze van fruitbomen werd op de achterkant van een blad als geheugensteuntje getekend. Maar er is meer: Felix heeft met potlood de beste variëteiten om te telen aangekruist. Dat zien we bij de perelaars maar ook bij de druiven. Er is in het boek een bladzijde gewijd aan de beste druivenrassen om in serres te telen. Uit het lijstje heeft Felix er 4 aangekruist waaronder de “Frankenthal allongé” en de “Muscat blanc, Hâtif du Jura”.

Het werk toont de aandachtige leerling die hij was en het vastleggen van de gedachte die hij later ten uitvoer zal brengen. We staan bij de kiem van wat eens zal uitgroeien tot een glazen zee in de Druivenstreek.
Echt uitzonderlijk zo’n werkje terug te kunnen tonen en bewaren. Onze welgemeende dank aan Mimi en Herman en aan degenen die het voor hen steeds bewaard hebben. Het zal tijdens de tentoonstelling “Felix, de tentoonstelling” te zien zijn