Tentoonstelling: ‘Tweeluik’

Heemkunde, · Categorieën: Nieuwsberichten

Vr 18 september, 10-12 uur en 14-17 uur
Za 19 september, 14-17 uur
Zo 20 september, 11-17 uur
Sint-Clemenskerk

Toegang gratis

Onze kring zet samen met de parochieploeg twee kleine tentoonstellingen op in de kerk.

Een eerste luik toont enkele documenten, voornamelijk uit het kerkarchief, die betrekking hebben op epidemieën in Hoeilaart in vroegere tijden. Pestepidemieën onder het Ancien Regime en de verschillende uitbraken van cholera in de 19e eeuw, die meer dan 200 slachtoffers maakte in het dorp. Een uitgebreid artikel hierover is te vinden in Zoniën, het heemkundig tijdschrift van de Druivenstreek.

Het tweede luik toont een aangenamer aspect van ons dorp. In de jaren ’70 van vorige eeuw penseelde Emile Biesemans uit Watermaal-Bosvoorde meerdere plekken in ons dorp. Zijn aquarellen kwamen dit jaar terecht in het gemeentearchief en vormen de basis voor de kalender die de Koninklijke Heemkundige Kring in petto heeft voor 2021.

Er wordt na lange tijd eveneens een waardevol schilderij tentoongesteld. Het werk met als thema Sint-Clemens doet een waterbron ontspringen, is 3 meter hoog en 1,5 meter breed en dateert van rond 1700. Het was het altaarstuk van de vroegere gotische kerk. Het gigantische werk werd als eindwerk in de Academie van Anderlecht door Stefaan Bockstal gerestaureerd. We spreken algauw van 1600 werkuren; een echt monnikenwerk. Met wat geluk kun je die dagen de restaurateur zelf ter plaatse ontmoeten om je hierover wat meer uitleg te geven!


Bakhuis in Groenendaal krijgt traditionele houtoven

Heemkunde, · Categorieën: Nieuwsberichten
De bakoven in opbouw, aan de achterzijde van het bakhuis

In Groenendaal zijn ambachtelijke ovenbouwers momenteel volop bezig de destijds verdwenen stenen oven opnieuw op te bouwen aan de achterzijde van het bakhuis.

Dit oude bakhuis was tot nu toe een verlaten gebouw, verscholen tussen de struiken op de helling aan de ingang van het bosmuseum Jan van Ruusbroec. Alhoewel het een bescheiden gebouw is, heeft het een erfgoedwaarde: het werd immers rond 1778 samen met vierkantshoeve gebouwd ter vervanging van de oude hoevegedeelten gelegen aan de ingang van de oorspronkelijke priorij.

Het bakhuis met zijn oven en toegangstrappen zijn zichtbaar op een plan uit 1784 waarop de priorij, de hoeve, de vijvers en de landerijen werden getekend naar aanleiding van de opheffing en ontruiming van de priorij.

Ten gevolge de intensieve functie van bakhuizen, zijn ze aan snel verval onderhevig. Het bakhuis in Groenendaal werd dan ook meermaals hersteld.Onder meer in 1881 was het bakhuis in een zeer vervallen toestand. Volgens de bestekken dienden de oven, de ovenmond, het dak en de muren toen hersteld te worden. Er werden ook nieuwe Boomse tegels gelegd.

Nadien verloor het bakhuis zijn oorspronkelijke functie en werd het omgebouwd tot een woning voor een ploegbaas van het domein Waters en Bossen, vermoedelijk na de Eerste Wereldoorlog. Waarschijnlijk werd tijdens deze werken de bakoven afgebroken. Resten van de fundering ervan werden teruggevonden tijdens opgravingen in de nazomer van 2019.

Na overleg met de heemkundige kring van Hoeilaart besloot het Agentschap Natuur en Bos budgetten vrij te maken om de bakoven terug op te bouwen.

Al snel kwam er het idee om aan deze bakoven een maatschappelijke functie te koppelen en in te schakelen in de educatieve werking van het bosmuseum, gerund door CVN-Natuurpunt (Centrum Voor Natuur- en milieueducatie).

Een bakoven verbindt mensen met elkaar en ook met het ambacht, de natuur en met het thema voeding. Dit project kadert dan ook in de uitbouw van Groenendaal tot een van de voornaamste onthaalpoorten van het Zoniënwoud en kreeg de steun van de gemeente Hoeilaart en NGZ (de gidsenvereniging Natuurgroepering Zoniënwoud).

Tijdens Openmonumentendag in 2019 werd door burgemeester Tim Vandenput en Patrick Huvenne van het Agentschap Natuur en Bos de figuurlijke eerste steen gelegd van de nieuwe oven.

Pas over drie maanden, wanneer de oven volledig droog is, zal er voor het eerst in gestookt kunnen worden. Dus nog even wachten voordat er brood kan gebakken worden en er workshops broodbakken kunnen georganiseerd worden in Groenendaal.

Stefaan Bockstal

‘Zoniën’ in nieuw kleedje

Heemkunde, · Categorieën: Nieuwsberichten

‘Zoniën’, het driemaandelijks tijdschrift dat we samen met de heemkundige kring van Overijse uitgeven, kreeg een opfrisbeurt. Dit eerste nummer van 2020 (44e jaargang!) verscheen in een nieuwe, veelkleurige layout.

Twee artikels komen uit onze kring:

Interesse om het tijdschrift ook te ontvangen? Word dan lid van onze kring! Lees in de groene kolom rechts hoe dat kan.

Boek nog te koop!

Heemkunde, · Categorieën: Nieuwsberichten

Het boek Felix Sohie, van serrist tot kapitalistgeschreven door Michel Erkens, is nog steeds verkrijgbaar. Het kan aangekocht worden op volgende plaatsen:

Balie GC Felix Sohie (naast de Bib)
Gemeenteplein 39
1560 Hoeilaart
Openingsuren: klik hier.

Druiven Van Camp
Joseph Kumpsstraat 33
1560 Hoeilaart
Openingsuren: klik hier.

Standaard Boekhandel Overijse
Stationsstraat 15
3090 Overijse
Openingsuren: klik hier.

Gemeentelijk- en heemkundig archief in het kasteel-gemeentehuis
Toegang via ingang administratie
Jan van Ruusbroecpark
1560 Hoeilaart
Openingsuren: donderdagavond van 20 uur tot 22 uur.

Felix Sohie, van serrist tot kapitalist

Heemkunde, · Categorieën: Nieuwsberichten

Nieuw boek van Michel Erkens, naar aanleiding van het Sohie-jaar

Over de start van de druiventeelt onder glas werd reeds heel wat geschreven nochtans blijken sommige bronnen nog bijkomende relevante informatie te bevatten. Bij de start van een musical over Felix Sohie werd door de bezieler ervan, Jan Van Assche, de vraag gesteld naar gegevens om de verschillende scènes te stofferen. Het was de aanleiding om op zoek te gaan naar extra aanvullend materiaal om de start en de opgang van de druiventeelt onder glas verder te documenteren.
De familie Sohie heeft onder meer in notarisarchieven heel wat sporen nagelaten, daarnaast hebben rechtstreekse nazaten van Felix Sohie en zijn broer Frans ook heel wat van hun fotografisch materiaal laten inscannen door de Koninklijke Heemkundige Kring “Het Glazen Dorp”. Dit alles werd samengelegd en zo kon de geschiedenis van de familie in een nieuwe vorm worden geschreven waarbij ook aandacht gaat naar andere personen uit hun omgeving: onderwijzer Pieter-Joseph Deveen, Amédée Deleau, de schoonvader van Felix Sohie, mevrouw Puttaert die hen een grote lening verstrekte, Frans Pay die hen grond verkocht, Georges Buquet, de eerste koper van hun primeurfruit. De uitbreiding van hun bedrijf op Solheide en Welriekende en hun vertrek uit Hoeilaart naar Brussel wanneer de volgende generatie het overneemt komt aan bod. Hoewel het niet mogelijk is volledig zicht te krijgen op het vermogen van de familie laten sommige documenten toch toe een tip van de financiële sluier op te lichten. Het is de eerste generatie inderdaad voor de wind gegaan.
In een tweede deel wordt ingegaan op elk van de negen kinderen die in het gezin van Wijnand Sohie en Suzanna Sterckx geboren werden en de volwassen leeftijd bereikten. Niet alleen de drie broers die met de teelt begonnen, maar ook hun broer die pas later met de bouw van serres begon en hun zussen. Ook van hun kinderen wordt, wanneer documentatie het toelaat, kort de levensloop geschetst.
Het boek, geschreven door Michel Erkens, omvat in totaal 25 hoofdstukken gespreid over 250 bladzijden geïllustreerd met een 200-tal foto’s en plannen. Daarnaast zijn er ook twee bijlagen: een genealogie van de familie Sohie, aan de hand van de verschillende gegevens, samengesteld door Bob Walkiers, en een Sohie-bibliografie, alsook een index met de namen die in het boek voorkomen. Dat brengt het totaal op 300 pagina’s. Het boek kost 27 euro en zal te koop zijn tijdens “Felix, de tentoonstelling, een tentoonstelling over de familie Sohie die de kring organiseert op het kasteel-gemeentehuis van zaterdag 23 november tot en met maandag 2 december telkens van 14 tot 18 uur, alsook na de opvoeringen van “Felix, de musical”.

40 jaar gemeentelijk en heemkundig archief

Heemkunde, · Categorieën: Nieuwsberichten

Veertig jaar geleden, op 8 juni 1979, werd de gemeentelijke archiefzaal in de kelder van het gemeentehuis officieel en feestelijk geopend. Sindsdien is het archief elke donderdagavond toegankelijk voor iedereen, zowel voor particulieren als voor verenigingen en andere organisaties die willen grasduinen in het Hoeilaartse verleden. Men is er ook welkom voor genealogisch onderzoek, waarbij men wordt geholpen in het zoeken in de oude bevolkingsregisters en andere archiefbestanden.

Het archief kwam onder meer tot stand dankzij de inspanningen van historicus en huidig voorzitter van de heemkundige kring, Michel Erkens. Hij bracht de oude archieven en foto’s die op het gemeentehuis verspreid lagen, samen en inventariseerde ze. Onder impuls van de toenmalige voorzitter van de heemkundige kring, Luc Versluys, en het toenmalige gemeentebestuur, werd in het gemeentehuis een lokaal vrijgemaakt en werden de nodige archiefkasten aangeschaft. In de loop der jaren heeft het gemeentebestuur meer ruimten ter beschikking gesteld en de infrastructuur verbeterd.

Twee personen zijn de drijvende kracht om het archief toegankelijk te maken voor iedereen: Michel Erkens, voorzitter van de Koninklijke Heemkundige Kring ‘Het Glazen Dorp’, die al die jaren (vier decennia!) zijn donderdagavond vrijwillig opofferde om het archief open te houden, en Bob Walkiers en zijn ploeg vrijwilligers voor het verzamelen, inscannen, indexeren en klasseren van alle mogelijke oude documenten. Wanneer zij in het archief aan de slag zijn, is het ook mogelijk om documenten in te kijken, liefst na afspraak.

De afgelopen jaren hebben vele Hoeilanders oude familiedocumenten, foto’s en voorwerpen aan het heemkundig archief geschonken. Ook enkele verenigingen en bedrijven die hun activiteiten staakten, hebben hun archief aan de kring overgemaakt (waaronder Serco). De kring is bijzonder trots dat hij een groot deel van het archief van de voormalige baron van het kasteel van Hoeilaart terug naar zijn oorspronkelijke locatie heeft kunnen brengen. Een deel van het archief van de familie de Quirini heeft de kring ook kunnen aankopen.

Tot op vandaag werden er meer dan 6570 rouwbrieven en 8400 bidprentjes verzameld. Het beeldarchief bevat meer dan 35.650 verwerkte beelden, waar recent nog tientallen foto’s van de familie Sohie aan toegevoegd werden. Honderden persknipsels van het begin van de 20e eeuw tot heden werden geïndexeerd. Andere externe archieven die betrekking hebben op ons dorp worden ingescand, zoals bijvoorbeeld momenteel het kerkelijk archief.

Het archief staat verder ook ter beschikking van andere verenigingen en organisaties die er gebruik van willen maken, zoals recentelijk de website Hoeilaart Weleer en Felix, de musical.

Indien men op donderdagavond tussen 20 en 22 uur niet kan langskomen, kan men een afspraak nemen via glazendorp@live.be

Tentoonstelling: Hoeilaart en de Eerste Wereldoorlog

Heemkunde, · Categorieën: Nieuwsberichten

Honderd jaar geleden, op 11 november 1918, eindigde de Eerste Wereldoorlog. Onder de noemer Niemandsland herdenkt Hoeilaart dat met een reeks evenementen, waaronder een tentoonstelling van onze kring.

Hoe beleefden de Hoeilanders de oorlog? Hoe ging het er in Hoeilaart aan toe? Aan de hand van oude foto’s, voorwerpen en documenten, focust de tentoonstelling op de lokale gebeurtenissen in Hoeilaart tijdens de Eerste Wereldoorlog en op het wedervaren van Hoeilanders aan het front, in internerings- en gevangenkampen.

De tentoonstelling vindt plaats van 10 tot en met 16 november in de zalen van het gemeentehuis en is dagelijks vrij toegankelijk tussen 14 en 17 uur, op zondag 11 november tot 18 uur.

De tentoonstelling is gebaseerd op het boek Hoeylaert in de Groote Oorlog, dat de kring eind 2015 publiceerde en waarin een aantal auteurs verschillende aspecten van Hoeilaart in de oorlogsperiode belichten. Het boek zal op de tentoonstelling beschikbaar zijn.

Kalender 2019 is uit!

Heemkunde, · Categorieën: Nieuwsberichten

Staankalender met foto’s uit het fotoboek “Houlay”

Op 1 december 2019 zal het precies honderd jaar geleden zijn dat de gemeenteraad van Hoeilaart het voorstel goedkeurde om het kasteel van de familie de Man d’Attenrode aan te kopen. Naar aanleiding van deze verjaardag publiceert de heemkundige kring in zijn kalender 2019 foto’s van toen de baron en zijn familie nog op het kasteel woonden.

Na de ingebruikname van zijn nieuwe kasteel, lieten baron Jean-Marie de Man d’Attenrode en zijn echtgenote markiezin Marie Caroline d’Ormesson hun nieuwe optrek fotograferen door Joseph Mascré (sinds 1860 beroepsfotograaf in Brussel). De foto’s werden in een fotoboek ingeplakt met als opschrift “Houlay”. “Houlay” was de naam die de familie de Man aan haar kasteel gaf.

De foto’s kunnen gedateerd worden tussen 1866 en 1869. De kleine Elisabeth de la Rocheterie, kleindochter van de baron en geboren in 1865, staat op een van de foto’s en ook de oude kerk, afgebroken in 1870. Waarschijnlijk werden de foto’s gemaakt in de zomer van 1868 of 1869 want dochter Alix de Man is aanwezig zonder haar echtgenoot, overleden in 1866, en ook Vincent de Man, enige zoon van het echtpaar de Man-d’Ormesson, ontbreekt. Hij overleed in 1867. Ook een tweede schoonzoon overleed dat jaar. Anderzijds blijkt uit de kleding van de heren dat de rouwperiode achter de rug is. Op een van de foto’s zien we al de serres van de gebroeders Sohie. De zomer van 1868 was met 51 zomerdagen (met temperaturen boven 25 °C) warmer dan de zomer van 1869.

Het fotoboek werd samen met andere documenten in 1990 aan de gemeente Hoeilaart geschonken door Jacques de la Rocheterie, achterkleinzoon van de baron.

De kalender zal binnenkort te koop zijn bij boekhandel Domino, Gemeenteplein 2 te Hoeilaart (prijs: 8 euro). Onze steunleden 2018 krijgen de kalender cadeau (zie homepage kolom rechts, “Lid worden?”).

Wijk in de Kijker, zondag 2 september 2018: Molenweem

Heemkunde, · Categorieën: Nieuwsberichten

Herkomst foto: achive.ugent.be

Elk jaar zet de gemeente een ‘wijk in de kijker’. Op zondag 2 september zijn alle ogen gericht op de wijk Molenweem. Deze wijk omvat de Raymond Lauwersstraat, de Molenstraat, de Weemstraat en al hun zijstraten. Bij Wijk in de Kijker blijft het wijkfeest niet beperkt tot de wijk, maar alle Hoeilanders worden erbij betrokken. De Kring verleent zijn medewerking aan een wandeling, waarbij de wandelaars aan de hand van 19 oude beelden (foto’s, postkaarten, schilderij, tekening) kennis kunnen maken met hoe de wijk vroeger was.

Parcours van de wandeling:

1. Waar haalde de Molenweem zijn mosterd vandaan?

2. Luchtfoto van Molenweem (1930)

3. Bedrijf Daikibel in de verbouwde gebouwen van druivenhandelaar Van Haecht

4. Zicht op de voormalige Molenstraat, nu de Paul Malustraat

5. Zicht op de Alexis Mousinstraat

6. & 7. Zicht op het verdwenen Onze-Lieve-Vrouwwegje

8. & 9. De Weem: een hobbelige kasseistraat

10. Zicht op de Kapelstraat voor de vernieuwing

11. Zicht op het huis van De Taffe en zijn serrebedrijf

12. Zicht op de Tenboslaan met de serres van de familie Huyberechts

13. Heraanleg van de Molenstraat + Voormalige kruidenierszaak Debloem-Fluyt

14. De verlaten watermolen rond 1900

15. De watermolen, houtskooltekening van Richard Viandier (1894)

16. De watermolen, schilderij van Joseph-Charles François

17. Zicht op de Kapelstraat

18. Het Kapellestraatje

19. Kaartspelers ‘Bij den Toeper’

Programma van het wijkfeest

Het feest begint om 10.30 uur met een gezellige brunch voor de wijkbewoners. Daarna is iedereen welkom:

Org. wijkcomité i.s.m. de gemeente en de Koninklijke Heemkundige Kring Het Glazen Dorp

 

Het Gemeenteplein

Heemkunde, · Categorieën: Nieuwsberichten

Naar aanleiding van de feestelijke opening van het vernieuwde Gemeenteplein, op zaterdag 2 september, blikken we even kort terug op de geschiedenis van het plein.

Het Gemeenteplein, de ‘Plaats’, is steeds het centrum van ons dorp geweest. Ze lag langs de verbindingsweg Waver-Ukkel, later Waver-Brussel. Van daaruit vertrokken de verbindingswegen naar Groenendaal, Tervuren en Overijse. Al deze oude wegen werden in de 19e eeuwse straatnaamgeving bedacht met de term “steenweg”. De weg naar “Vure” werd wel de Jezus-Eikse Steenweg i.p.v. Tervuurse Steenweg.

Op deze plek is ook bij de afbraak van het oude kerkgebouw een Romeinse altaarsteen uit de 2e eeuw na Christus aan het licht gekomen. Het wijaltaar toegewijd aan de “Matrones Cantrusteihiae” lag met de tekst naar de grond toe, teken dat het omgegooid werd bij de kerstening van ons dorp.

Op deze plek, die we groter moeten situeren dan het huidige Gemeenteplein , namelijk tussen Kerkstraat, Vandenputstraat, Felicéstraat en Gemeenteplein, bevonden zich in de Middeleeuwen de verschillende belangrijke gebouwen van ons dorp: kasteel, schepenhuis, hertogelijke hoeve en kerk. In het oudst bewaarde document dat over ons dorp handelt (midden 12e eeuw) is het de hertog van Brabant die in het kasteel een beslissing bekrachtigt. Dit kasteel werd later in leen gegeven aan verschillende personen, de laatste was Hendrik van Wittem. Hij gaf het terug aan de hertog die het wegens bouwvalligheid liet afbreken in 1503.

Ook daarna bleven er waarschijnlijk nog onderdelen over. In de 17e eeuw is er nog sprake van een “poorte”. De weduwe van dhr. Albert de Lindicq verkocht het in 1736 aan Petrus Noe, toenmalig  meier van het dorp.

In de 19e eeuw komen we de families Speeckaert en Van In als eigenaars tegen. Begin 20e eeuw wordt het vroegere schepenhuis afgebroken, het terrein wordt afgegraven en genivelleerd en net voor WOI worden de eerste plannen opgesteld om het Gemeenteplein te herinrichten.